Soạn bài Đồng chí - Chính Hữu

Câu 1: Điểm đặc biệt của dòng thơ thứ 7: chỉ có 2 từ ngắn gọn “Đồng chí!”

Mạch cảm xúc và suy nghĩ trong bài thơ được triển khai: đi từ tình cảm riêng – tư (anh với tôi) => những cơ sở hình thành nên tình đồng chí, sự gắn bó chung lí tưởng.

Ý nghĩa của dòng thơ thứ 7: nhấn mạnh sự thiêng liêng của tình đồng chí, giữa những con người cùng chí hướng, cùng lí tưởng.

II. Soạn bài siêu ngắn: Đồng chí

  Những người nông dân, xuất thân từ cuộc sống làng quê giản dị, chỉ quen với tay cầy tay cuốc.

  Cùng chung lòng yêu nước, chung lí tưởng chiến đấu, cùng chung sự thiếu thốn, gian khổ của người lính.

Câu 3: Những chi tiết, hình ảnh biểu hiện tình đồng chí, đồng đội làm nên sức mạnh tinh thần của những người lính cách mạng:

  Sẵn sàng hi sinh vì độc lập của đất nước:  “Ruộng nương anh gửi bạn thân cày/ Gian nhà không mặc kệ gió lung lay”

 Chia sẻ với nhau những điều kiện sinh hoạt đầy thiếu thốn nơi chiến trường khắc nghiệt: “Áo anh rách vai, quần tôi có vài mảnh vá”, “miệng cười buốt giá”, “chân không giày”.

  Cùng nhau chiến đấu: không gian đầy khắc nghiệt “rừng hoang sương muối”

Câu 4: Suy nghĩ về người lính và cuộc chiến đấu:

  Điều kiện chiến đấu đầy khắc nghiệt, nơi rừng núi hoang vu hiểm trở.

  Trong không gian, điều kiện khó khăn ấy, những người lính vẫn luôn trong tư thế sẵn sàng chiến đấu.

  Những khó khăn không làm những người lính nản chí, họ cùng nhau chiến đấu.

  Họ luôn tin tưởng vào ngày mai tươi sáng.

Câu 5: Tác giả đặt tên cho bài thơ về tình đồng đội của những người lính là Đồng chí vì:

  Cả bài thơ Đồng chí của Chính Hữu đều gợi nhắc tới tình đồng chí, đồng đội.

  Những người lính trong bài thơ  không chỉ đơn thuần là những người cùng chung một đội mà họ đã trở thành những người bạn tri âm tri kỉ.

  Cũng là một hình thức để Chính Hữu ca ngợi tình cảm đồng chí, đồng đội cao cả và bất diệt trong hoàn cảnh khó khăn.

Câu 6: Qua bài thơ này, em cảm nhận về hình ảnh anh bộ đội thời kháng chiến chống Pháp:

  Những con người là một hình ảnh chân thực, giản dị, mộc mạc

  Tình cảm đồng đội gắn bó và thiêng liêng, sẵn sàng xả thân vì quê hương, đất nước

  Luôn có ý thức gắn bó, sống đùm bọc, tương trợ nhau không chỉ trong cuộc sống mà cả trong chiến đấu.

Luyện tập

  “súng bên súng, đầu sát bên đầu” => Luôn sát cánh bên nhau trong mọi khó khăn, nguy hiểm, chung chí hướng, chung lí tưởng.

  “Anh với tôi” => cùng đồng cam cộng khổ, sẻ chia mọi gian khó hiểm nguy.

Câu 2: Bài văn tham khảo

Đêm nay rừng hoang sương muối

Đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới

Đầu súng trăng treo

Ba câu cuối là ba câu thơ hay nhất, là sự kết tinh cao quý của tình đồng chí. Giữa không gian tĩnh lặng về đêm giữa núi rừng bao la, là hình ảnh của người lính, khẩu súng và vầng trăng. Trong cảnh rừng hoang sương muối, những người lính phục kích, chờ giặc, đứng bên nhau. Sức mạnh của tình đồng đội đã giúp họ vượt lên tất cả những khắc nghiệt của thời tiết và mọi gian khổ, thiếu thốn. Tình đồng chí đã sưởi ấm lòng họ giữa cảnh rừng hoang mùa đông, sương muối giá rét. Súng và trăng là hai hình ảnh mang tính biểu trưng, được gợi ra bởi những liên tưởng phong phú. Súng và trăng là gần và xa, thực tại và mơ mộng, chất chiến đấu, chất trữ tính, chiến sĩ và thi sĩ… Súng là biểu tượng cho chiến tranh khốc liệt, cho những đau thương thì trăng với ánh sáng chan hòa lên cảnh vật muôn nơi lại thể hiện cho mơ ước về cuộc sống thanh bình. Hình ảnh “Đầu súng trăng treo”  trong câu kết cuối bài như gợi lên một nhịp lắc chông chênh, lơ lửng, có lúc ánh trăng sát gần, khi lại được đẩy lên cao trên vòm trời rộng lớn. Phải chăng, không có gì ngăn được ước mơ về sự tự do, thanh bình của những người chiến sĩ dù trong hoàn cảnh khắc nghiệt nhất họ đang phải đối diện ?

Câu 3: Vẻ đẹp người lính qua bài thơ Đồng chí của Chính Hữu

Hình ảnh người lính hiện lên hết sức chân thực. Họ là những người lính xuất phát từ những người nông dân tảo tần, quanh năm vất vả trên ruộng đồng. HÌnh ảnh “nước mặn đồng chua” và “đất cày sỏi đá” được tác giả sử dụng để chỉ những vùng đất khó khăn, khô cằn. Họ đều đến từ những miền quê gian khổ ấy, là những người nông dân cần cù, lam lũ, chân lấm tay bùn, vậy nên cách mà họ thổ lộ tâm sự, nói chuyện với nhau đều hết sức dân dã và mộc mạc đúng như cái chất của người nông dân. Những miền quê xa xôi của Tổ quốc lại hội tụ về đây trong một hoàn cảnh đặc biệt: chiến tranh nổ ra, họ đành gác lại cuộc sống cơm áo để lên đường bảo vệ quê hương dân tộc, vì vậy mà họ cùng chung mục đích, lí tưởng chiến đấu, chính những điều đó đã mang họ lại nơi đây, họ trở thành những người bạn, người đồng đội, đồng chí cùng nhau chia sẻ ngọt bùi và gian khổ. 

Hình ảnh người lính hiện lên với những vẻ đẹp của đời sống tâm hồn, tình cảm, là sự thấu hiểu những tâm tư, nỗi lòng của nhau, cùng chia sẻ những gian lao, thiếu thốn. Trong những tháng ngày chiến đấu nguy nan, họ cùng nhau vượt qua những cơn sốt rét giữa rừng thiêng nước độc, cuộc sống đầy thiếu thốn, gian khổ nơi chiến trường. Nhờ tinh thần kiên cường chiến đấu,  họ vẫn toát lên tinh thần lạc quan, mỉm cười để cùng nhau vượt quan thử thách, khó khăn trùng điệp. Trong khó khăn, tình người càng thêm ấm áp và tỏa sáng “thương nhau tay nắm lấy bàn tay. Đáng trân quý ở những người lính bộ đội cụ Hồ còn là sự yêu thương, đoàn kết, kề vai bên nhau cùng chiến đấu. . Giữa rừng hoang sương muối, cái giá lạnh trong đêm như thấm từng thớ thịt, họ cùng đứng bên nhau để làm nhiệm vụ, canh giữ sự bình yên cho đất nước.  Tâm hồn người lính vẫn rất đẹp, luôn yêu đời, tin tưởng về một ngày mai hòa bình. Nhờ có các anh, những người chiến sĩ vô danh đã thầm lặng hi sinh để đem lại bình yên cho dân tộc hôm nay.

- Dòng thơ thứ 7 là dòng đặc biệt nhất do cấu tạo ngữ pháp của nó, nó không bao gồm 1 câu thơ hoàn chỉnh có chủ vị đầy đủ mà chỉ sử dụng duy nhất 1 từ có 2 tiếng đứng độc lập với nhau kèm theo dấu chấm than. Xét về mặt ngữ pháp thì đây có thể vừa là một câu vừa là danh từ mang tính chất cảm thán.

- Tiếng đồng chí vừa mang tính chất thông báo vừa mang sắc thái xúc động, nghẹn ngào trước tính chất thiêng liêng của mối quan hệ. Từ đây, những con người xa lạ từ mọi nẻo phương trời bỗng gặp nhau, quen nhau, thậm chí sống chết có nhau. Từ đây, những chàng trai dù ở hoàn cảnh như thế nào nay bỗng sống cùng một hoàn cảnh: cần phải chiến đấu để chiến thắng quân thù. Và cũng từ đây, họ chỉ còn biết nhau dưới một cách xưng hô duy nhất: Đồng chí.

- Tác dụng của dòng thơ thứ 7 đến mạch cảm xúc của toàn bài:

Dòng thơ thứ 7 có tác dụng như một bản lề cảm xúc của cả bài thơ. Nó khép lại đoạn thơ giải thích nguồn gốc của tình đồng chí giữa những chàng trai xa lạ đến từ muôn nẻo phương trời để mở ra một thế giới ngập tràn sắc thái cảm xúc của tình đồng chí trong cuộc sống đời thường và trong chiến đấu. Vậy là từ sự xa lạ bỗng thành thân quen, từ khác biệt về quê hương, văn hóa, truyền thống nay bỗng đồng điệu về tâm hồn và cả lý tưởng sống. Họ - những chàng lính chân đất, thô mộc nay trở thành đồng đội sống chết có nhau, cùng nhau vượt qua bom đạn khốc liệt của chiến tranh. Chỉ bằng từ “đồng chí” đầy thiêng liêng ấy thôi mà bao nhiêu cảm xúc được dồn tụ và chuyển hóa khiến mạch thơ chuyển biến khá nhanh. Từ sau từ “đồng chí” ấy, những người lính có sự đồng điệu đặc biệt. Họ cùng nhau vượt qua thiếu thốn, bệnh tật, họ sẻ chia những nỗi niềm vẫn thường dấu kín. Bởi họ là “đồng chí”, là một phần của chiến tranh vệ quốc và cũng là một phần trong cuộc sống của nhau.

Tình đồng chí không phải thứ tình cảm ngẫu nhiên mà có, đây là tình cảm được bồi đắp bằng nhiều yếu tố:

- Những chàng trai trẻ trở thành đồng chí bởi họ có cùng chung hoàn cảnh xuất thân. Đó là những vùng đất “Nước mặn đồng chua”, “Đất cày lên sỏi đá” =>Tính chất nghèo khó, thiếu thốn tôi luyện trong họ tinh thần vượt khó vượt khổ, ý chí vươn lên mạnh mẽ và không bao giờ chịu khuất phục trước khó khăn nào

- Họ đến với nhau bởi yêu cầu tất yếu của lịch sử đất nước lúc đấy. Trước đây tôi với anh chỉ là “người xa lạ”, vậy mà lại “chẳng hẹn quen nhau”. Từ “xa lạ” đến “quen nhau” là chặng hành trình không dài không ngắn nhưng cũng đủ để họ hiểu nhau và coi nhau như những người có cùng chí hướng, mục tiêu.

- Họ cùng nhau chiến đấu vì lý tưởng, vì độc lập dân tộc “Súng bên súng, đầu sát bên đầu”. Họ sát cánh sức mạnh, cùng chung ý chí. Vậy đó chẳng phải là tình cảm của những người đồng chí hay sao? Bên cạnh đó, hoàn cảnh gian khổ và khốc liệt của cuộc chiến đã đẩy họ đến gần nhau hơn bao giờ hết. “Đêm rét” là ẩn dụ cho những vất vả mà họ phải chịu đựng. Kháng chiến diễn ra trong rừng, nơi nhưng cơn sương muối bao giờ cũng là nỗi ám ảnh về sự lạnh lẽo và ốm đâu. Trong đêm rét của đất trời ấy, lòng người lại trở nên ấm hơn bao giờ hết bởi hành động “chung chăn”, san sẻ tất cả những gì mình có để đồng đội có thể tiếp tục chiến đấu chính là biểu hiện cao cả nhất của tình đồng chí. Và rồi họ gọi nhau là “tri kỷ”, là những người hiểu họ hơn cả chính bản thân họ.

- Nghệ thuật:

+ Cách xưng hộ “anh – tôi” => gần gũi nhưng vẫn thể hiện sự tôn trọng

+ Lời thơ chân thật, tự nhiên và gần gũi đậm chất lính. Ta thấy được trong câu thơ hơi thở của đời thường, mộc mạc như ruộng vườn quê mẹ kết hợp với những thành ngữ dân gian đầy sức gợi theo kết câu đối xứng. Dường như đây không còn là bài thơ do Chính Hữu từng viết ra nữa mà là những lời tự sự chân thành mà các anh dành cho nhau. Không phô diễn, không màu mè, chỉ còn lại là sự chân thật và sẻ chia giữa những trái tim tri kỉ.

- Hình ảnh cùng nhau vượt qua khó khăn của cuộc chiến:

+ Áo anh rách vai, quần tôi có vài mảnh vá, chân không giày => chỉ là những chi tiết thường nhật thôi nhưng cho thấy được người lính quan tâm, chia sẻ với nhau từng chi tiết trong cuộc sống đời thường. Họ giống như những người bạn, những người anh em kề vai sát cánh với nhau vượt lên cái gian khổ của đời sống vật chất.

+ Miệng cười buốt giá => hoàn cảnh phải chiến đấu trong rừng sâu khiến họ phải đối mặt với cái lạnh “buốt giá”, cắt da cắt thịt. Tư trang chẳng đủ mà thiên nhiên quá nghiệt ngã. Vậy mà họ vẫn nở những nụ cười vừa như xua đi cái giá lạnh khắc nghiệt, vừa để động viên, an ủi nhau vượt qua gian khổ mà tiếp tục chiến đấu và chiến thắng. Nụ cười ấy thể hiện sâu sắc tinh thần lạc quan và sự gắn bó giữa những người đồng đội với nhau.

+ Thương nhau tay nắm lấy bàn tay => tay nắm tay nguyện đồng lòng vượt qua bão tố chiến tranh là cách họ sống, chiến đấu cùng nhau.

- Nghệ thuật:

+ Hình ảnh thơ chân thực, toát lên hương vị cuộc sống thường nhật, từ ngữ gản dị, lời thơ nhẹ nhàng mang tính chất tâm tình, thủ thỉ.

+ Nghệ thuật đối liên tiếp thể hiện mối quan hệ gắn bó khăng khít giữa những người đồng chí với nhau.

=> Tình đồng chí là tình cảm gắn bó, thông cảm, sẻ chia mọi thứ trong cuộc sống. Nó cũng là cội nguồn, gốc rễ của sức mạnh và điểm tựa tinh thần giúp người lính vượt mọi gian khổ để chiến thắng hoàn cảnh, chiến thắng kẻ thù.

- Nội dung:

3 câu thơ cuối là bức tranh thi vị nhất toàn bài về tình cảm cao đẹp giữa những người lính.

+ Câu thơ đầu tiên khắc họa được cái khó khăn mà họ cùng phải trải qua. Thời gian là buổi đêm u tối, lạnh lẽo. Không gian là rừng hoang với sương muối dày đặc => Trong hoàn cảnh đó họ vẫn có nhau, cùng nhau kề vai sát cánh.

+ Câu thơ thứ hai khiến người đọc có cái nhìn sâu hơn về tình đồng chí. Họ “đứng cạnh bên nhau”, vai kề vai, tâm hồn cùng hướng về tổ quốc. Họ có tâm thế vô cùng dũng cảm và chủ động “chờ giặc tới” bởi họ biết rằng sẽ luôn có những người đồng đội sát cánh đến hơi thở cuối cùng.

+ Câu thơ cuối là câu thơ mang ý nghĩa biểu tượng nhiều nhất. “Súng” là biểu tượng cho khói lửa chiến tranh, cho chết chóc. Ngược lại “trăng” là biểu tượng cho nét đẹp nên thơ của thiên nhiên, cho hòa bình của dân tộc. Kết hợp hai hình ảnh mang hai sắc thái nghĩa đấy đã khắc họa được vẻ đẹp hài hòa trong tâm hồn, trong cốt cách của người lính: chiến sĩ – thi sĩ, mạnh mẽ - hào hoa, hiện thực nhưng rất giàu chất lãng mạn

- Nghệ thuật

+ Nhịp thơ chậm, ngắt nhịp linh hoạt

+ Hình ảnh giàu tính biểu tượng

- Nhan đề Đồng chí thể hiện tình đồng đội gắn bó keo sơn giữa những con người đồng cảnh ngộ, cùng chúng chí hướng chiến đấu bảo vệ non sông, tổ quốc. Chính Hữu từng chia sẻ về tình đồng đội, đồng chí trong kháng chiến “Những năm đầu cách mạng từ “đồng chí” mang ý nghĩa thiêng liêng và máu thịt vô cùng. Nơi khó khăn, cuộc sống của người này trở nên cần thiết với người kia. Một người có thể thay thế cho gia đình, cho cha mẹ, vợ con đối với một người khác. Hơn nữa, họ còn bảo vệ nhau trước mũi súng của kẻ thù, cùng nhau đi qua cái chết, chống lại cái chết, …”

- Nhan đề chỉ 2 từ thôi mà bao trọn được chủ đề của bài thơ, làm nổi bật được nội dung xuyên suốt tác phẩm.

Hình ảnh anh bộ đội thời kì kháng chiến chống Pháp có rất nhiều điểm riêng. Không giống với những người lính trí thức thời kì kháng chiến chống Mỹ như trong thơ Phạm Tiến Duật, … những anh lính thời kì chống Pháp chủ yếu xuất phát từ ruộng đồng. Họ không có chất trẻ tinh nghịch của sinh viên mà mang hơi thở mộc mạc, chân chất nhưng sức mạnh thì chẳng ai có thể địch được. Họ có những đặc điểm sau:

- Xuất thân từ những vùng quê nghèo khó, tự nguyện bỏ lại tất cả sau lưng chỉ nguyện một lòng vì độc lập của non sông.

- Gác lại những tình cảm riêng tư vì nghĩa lớn “ruộng nương anh gửi lại”, “gian nhà không mặc kệ”,… Họ sẵn sàng hi sinh bản thân để đất nước được tự do.

- Dũng cảm, mạnh mẽ bước qua những khó khăn, gian lao trong cuộc sống, gắn kết với đồng đội

- Mang vẻ đep thi sĩ- chiến sĩ, vừa lãng mạn vừa mạnh mẽ, táo bạo.

• Soạn bài: Đồng chí (ngắn nhất)