Soạn bài Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra (Thiên trường vãn vọng)

Bài Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông racũng như bài Sông núi nước Nam đều làm theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật.

- Số câu: 4

- Số chữ trong mỗi câu: 7

- Hiệp vần: chữ cuối câu 1,2,4 (yên - biên - điền)

Cụm từ "nửa như có nửa như không”có nghĩa là phong cảnh mờ ảo; vừa như có lại như không; vừa thực lại vừa hư. Quang cảnh trong câu thơ thứ hai hiện lên trong không khí êm đềm, tĩnh lặng. Mọi vật như chìm dần vào sương khói, tạo nên sự mơ màng, nên thơ rất độc đáo của câu thơ.

Trong bài thơ, cảnh vật được miêu tả vào lúc chiều về, sắp tối, gồm những chi tiết sau:

- Ánh sáng, màu sắc: mờ mờ như khói phủ.

- Âm thanh, tiếng sáo thổi dắt trâu về.

- Cảnh vật: đàn trâu đi, từng đôi cò trắng bay dưới cánh đồng.

- Cảm nhận về cảnh: Cảnh giản đơn đạm bạc, quê mùa, bình dị.

- Tâm trạng của tác giả: Ta hình dung tác giả như đang đắm chìm mơ màng trong không gian buổi chiều tà dung dị quyến rũ ấy. Trong lòng trào dâng một tình yêu tha thiết đối với xóm làng quê hương đất nước thân thương.

Tác giả của bài thơ là một ông vua có tâm hồn thi sĩ. Đọc bài thơ, ta thấy hoàn toàn không có sự ngăn cách nào giữa một người lãnh đạo cao nhất của một quốc gia với một người nông dân thuần phác (cảnh được nhìn và miêu tả ở những nét gần gũi và dân dã nhất). Điều đó cho thấy, nhà vua rất gần dân chúng, rất yêu dân, yêu chuộng sự thanh bình. Phải chăng vì các vị vua Trần rất thân dân, yêu dân như con mà mỗi khi đứng trước hoạ xâm lăng (nhất là trong ba lần quân Nguyên – Mông xâm lược nước ta) nhà Trần đều lãnh đạo nhân dân chống xâm lược thành công.

Câu 1: Bài Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra thuộc thể thơ thất ngôn tứ tuyệt Đường luật:

• Gồm 4 câu
• Mỗi câu có 7 tiếng
• Hiệp vần 1 – 2 – 4: yên – biên – điền.

II. Soạn bài siêu ngắn: Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra

Quang cảnh được gợi lên ở câu thơ thứ hai  cũng chính là tâm trạng của con người, một tâm trạng man mác mơ hồ gợi lên một khung cảnh huyền ảo “nửa như có, nửa như không”. 

Câu 3: Cảnh vật được miêu tả vào thời điểm: Hoàng hôn, chiều tà.

Qua những chi tiết: tiếng sáo của trẻ chăn trâu, những cánh cò trắng đang từ từ đáp xuống cánh đồng, làn khói mỏng phớt lên, ánh chiều tà còn lưu luyến.

Câu 4: Qua bài thơ ta thấy:

• Bài thơ là một bức tranh thủy mặc với những nét vẽ gợi tả, 
• Bài thơ gợi lên một khung cảnh làng quê thật thanh bình và êm ả, nên thơ.

Tâm trạng của tác giả: 

• Đắm chìm mơ màng trong không gian buổi chiều, 
• Trào dâng một tình yêu tha thiết đối với xóm làng quê hương đất nước.

Câu 5: Qua bài thơ chúng ta thấy:

• Tác giả Trần Nhân Tông là một vị vua có tâm hồn gắn bó máu thịt với miền quê thôn dã, gần gũi với đời sống sinh họat của người dân, đây là điều mà không phải bất cứ ông vua nào cũng làm được. 
• Chính vì thế được nhân dân trên dưới một lòng ủng hộ mà nhà Trần đã tạo ra sức mạnh quật cường chiến thắng quân Mông – Nguyên.

Thể thơ được sử dụng trong bài thơ là dạng thất ngôn tứ tuyệt.

Đặc điểm của thể thơ này là có 4 câu, mỗi câu bao gồm 7 tiếng liền nhau. Các câu 1, 2 và câu cuối sẽ sử dụng hiệp vần chân.

Trong chương trình học, ta có thể thấy bài thơ sử dụng rất chính xác thể thơ này là bài Nam quốc sơn hà.

“Nửa như có nửa như không” hay viết theo cách dịch Hán Việt là “bán vô bán hữu” nhằm chỉ một khung cảnh đan xen giữa nét thực và nét hư ảo. Điệp từ “bán” (nửa) càng nhấn mạnh tính chất bất phân như thế.

Từ đó, người đọc có thể hình dung được một quang cảnh êm đềm và lặng lẽ. Nơi đó xóm làng, cảnh vật như được bao phủ, vương vít trong làn sương đầy ảo ảnh. Người ta không hẳn là không nhìn được thấy gì nhưng tất cả những sự vật đều tồn tại ở hai trạng thấy: hữu hình và hư không. Chính cái sự không rõ ràng ấy khiến cho cảnh đầy ảo mộng và rất nên thơ.

Nhà thơ là một vị vua nhưng cảnh vật được miêu tả không phải chốn cung đình xa hoa diễm lệ, không phải những kì quan hiếm gặp mà khung cảnh khơi gợi nên cảm hứng trữ tình cho thi sĩ là là cảnh vật chốn đồng quê. Điểm nhìn thời gian được lựa chọn là lúc hoàng hôn, khi ngày đã gần tàn và ánh mặt trời gần như đã tắt hẳn. Mọi vật đều mơ hồ không rõ, cảm tưởng như con người chỉ có thể nhìn ngắm chứ không thể chạm được. Khung cảnh làng quê trữ tình hơn bao giờ hết nhờ tiếng sáo du dương, hình ảnh trắng xóa của đàn cò cùng với sương khói mờ ảo bao quanh xóm làng.

- Qua việc quan sát và cảm nhận bức tranh xóm làng thôn quê được khắc họa qua cách miêu tả của nhà thơ, người đọc như thấy được tận mắt hình ảnh một vùng quê rất yên bình, tĩnh lặng nhưng không nhàm chán mà ngược lại còn đầy thơ mộng và cuốn hút. Ở đó cái đẹp hòa cũng với vài nét u hoài của buổi hoàng hôn, cái động hòa trong cái tĩnh, cái ảo đan xen với thực. Nhờ vậy nên tính chất sinh động và chân thực của hình ảnh vẫn được giữ nguyên.

- Qua điểm nhìn tác giả đặt trong bài thơ, người đọc có thể cảm nhận được đây là một tâm hồn nghệ sĩ vô cùng yêu thiên nhiên, gắn bó với chốn làng quê và có con mắt tinh tế trong việc thưởng thức, cảm nhận và tái hiện lại thiên nhiên, non nước.

Nếu như chưa từng biết đến tác giả là ai, người đọc sẽ có cảm nhận rằng đây nhất định phải là một người được sinh ra, lớn lên tại vùng đất thôn quê thì mới có thể có được những nét vẽ bằng thơ chân thực đến thế. Hầu như tất cả cảnh đều có cái nhìn vô cùng chính xác, nắm bắt được linh hồn của vật. Ngoài ra, cách miêu tả cũng rất giản dị và dân dã. Với một ông vua sinh ra trong gấm vóc lụa là, lớn lên trong chốn cung đình xa hoa thì phải có tâm hồn thi sĩ, đôi mắt rộng mở và tấm lòng gần dân, thương dân bao nhiêu mới có thể tiếp xúc và thực sự thấu hiểu cuộc sống dân dã như vậy.

Liên hệ sâu hơn đến bối cảnh lịch sử, nhà Trần là một trong những thời đại phát triển rực rỡ nhất của đất nước ta. Về quân sự, triều đại này nổi tiếng với ba lần đánh bại đội quân hùng mạnh nhất bấy giờ là Nguyên-Mông. Về chính trị, đây là thời mà vua hiền tôi giỏi được ca tụng khắp nơi, cuộc sống nhân dân thái bình, ấm no hạnh phúc. Vậy nên với văn chương nghệ thuật, cũng là lẽ hiển nhiên khi triều đại này xuất hiện rất nhiều văn sĩ kiệt xuất, trong đó có cả đức vua Trần Nhân Tông.