Bài 21: Việt Nam trong những năm 1939 1945

Việt Nam trong những năm 1939-1945

Trước tình hình chiến tranh thế giới bùng nổ vào năm 1939, Pháp đầu hàng trước phát xít Đức, cùng với việc cấu kết chặt chẽ với Nhật ở Việt Nam. Đời sống của nhân dân dưới áp bức của hai thế lực này trở nên cực khổ và điêu đứng. Trên bối cảnh này, ba cuộc nổi dậy đầu tiên tại Bắc Sơn, Nam Kỳ và Đô Lương đã bùng nổ, đánh dấu sự chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trong cả nước.

I. Tình hình thế giới và Đông Dương

1. Tình hình thế giới: Chiến tranh thế giới bùng nổ từ tháng 9 năm 1939, với Pháp đầu hàng trước Đức vào tháng 6 năm 1940. Trong khi ở Viễn Đông, Nhật đẩy mạnh xâm lược và ký hiệp ước cùng Pháp để chinh phục Đông Dương.

2. Đông Dương: Thực dân Pháp đứng trước nguy cơ của cuộc nổi dậy cách mạng giải phóng dân tộc, cũng như nguy cơ từ phát xít Nhật. Đời sống của nhân dân trở nên đau khổ với nạn đói và áp bức từ hai thế lực này.

II. Những cuộc nổi dậy đầu tiên

1. Khởi nghĩa Bắc Sơn (27-9-1940)

Nguyên nhân: Nhật đánh Lạng Sơn vào ngày 23 tháng 9 năm 1940, khiến Pháp chạy qua Bắc Sơn. Nhân dân Bắc Sơn đã nổi dậy vào ngày 27 tháng 9 năm 1940 và thành lập chính quyền cách mạng.

Diễn biến: Quân khởi nghĩa tiến đánh Mỏ Nhài, Bình Gia và giải tán chính quyền phản động. Tuy thất bại, cuộc khởi nghĩa này đã duy trì một phần lực lượng trở thành đội du kích Bắc Sơn.

2. Khởi nghĩa Nam Kỳ (23-11-1940)

Nguyên nhân: Binh lính Việt Nam trong quân Pháp bất mãn với việc bị điều dời, và đã nổi dậy khắp các tỉnh Nam Kỳ vào ngày 23 tháng 11 năm 1940.

Diễn biến: Pháp đã đàn áp dã man cuộc nổi dậy này bằng việc ném bom, bắn phá làng mạc và tàn sát nhân dân. Nhiều cán bộ và người nổi dậy đã bị xử bắn hoặc tiêu diệt.

3. Binh biến Đô Lương (13-1-1941)

Nguyên nhân: Binh lính Việt Nam bất bình với việc bị điều sang biên giới Lào - Thái Lan và đã thực hiện cuộc binh biến vào ngày 13 tháng 1 năm 1941.

Diễn biến: Đội Cung chỉ huy binh lính đã chiếm đồn Đô Lương nhưng sau đó bị Pháp đánh bại. Cuộc nổi dậy này không có sự tham gia của quần chúng và không đạt được mục tiêu.

Trên cơ sở những cuộc nổi dậy này, nhân dân Việt Nam đã rút ra được nhiều bài học quý báu về khởi nghĩa vũ trang, xây dựng lực lượng vũ trang và chiến tranh du kích, chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa sau này.